SREMSKA MITROVICA – Malo je ulica u Sremskoj Mitrovici koje izazivaju toliko emocija kod starijih sugrađana kao put koji vodi ka železničkoj stanici. Poznata po starim platanima koji tokom leta prave prirodni hlad, ova gradska aleja već decenijama predstavlja jednu od prepoznatljivih slika grada.
Danas je teško zamisliti putovanje bez mostova, autoputeva i modernih saobraćajnica, ali malo ko zna da je prvi dolazak železnice u Sremsku Mitrovicu krajem 19. veka bio prava inženjerska avantura. Još zanimljivije, prve lokomotive nisu stizale preko mosta, već su preko Dunava prevožene – šlepom.
Železnica je u Sremsku Mitrovicu stigla 1883. godine, kada je izgrađena pruga koja je grad povezala sa Inđijom i ostatkom tadašnje Austrougarske monarhije. Taj događaj označio je početak novog razvojnog perioda grada, koji je zahvaljujući železnici postao važna saobraćajna i trgovačka tačka u ovom delu Srema.
Hiljade Mitrovčana svakodnevno prolaze pored železničke stanice, ali malo njih zna da je upravo ova zgrada jedna od najneobičnijih građevina u istoriji grada.
Dok su se u pojedinim delovima tadašnje Jugoslavije još vodile završne borbe Drugog svetskog rata, u Sremskoj Mitrovici je počela izgradnja nove železničke stanice. Već 1. novembra 1945. godine, na prvu godišnjicu oslobođenja grada, Mitrovčani su dobili novu staničnu zgradu.
Zbog toga se stanica često pominje kao prva javna zgrada izgrađena u oslobođenoj Jugoslaviji nakon Drugog svetskog rata, što joj daje poseban značaj ne samo za Sremsku Mitrovicu već i za istoriju tadašnje države.
Hiljade putnika svakodnevno prolaze kroz železničku stanicu u Sremskoj Mitrovici, ali malo ko zna da železnica u gradu postoji već 143 godine, dok je zgrada koju danas vidimo stara punih 80 godina. Još manje ljudi zna da se na njenoj fasadi nalazi ploča sa natpisom da je upravo ona bila „prva građevina nove Jugoslavije“.
Istorija železnice u Sremu i Sremskoj Mitrovici ispisana je velikim slovima u istoriji saobraćaja Srbije, a pojedini događaji koji su se ovde odigrali bili su pionirski poduhvati na nacionalnom nivou.
Prvi voz stigao je 1883. godine
U istoriji vojvođanske železnice, a posebno Srema, 10. decembar 1883. godine ima poseban značaj. Tog dana krenuo je prvi voz na novoizgrađenoj pruzi Novi Sad – Zemun i njenom kraku od Inđije do Sremske Mitrovice.
Bio je to prvi putnički voz iz Novog Sada koji je prešao preko prvog stabilnog gvozdenog mosta na Dunavu, prvi koji je prošao kroz tunel ispod Petrovaradinske tvrđave, ali i kroz čuveni Čortanovački tunel.
Dolazak železnice potpuno je promenio život tadašnjeg Srema. Putovanja koja su ranije trajala satima ili danima postala su znatno kraća, a Sremska Mitrovica dobila je direktnu vezu sa važnim privrednim i administrativnim centrima tadašnje Austrougarske monarhije.
Pročitajte još:
Dragan Jurić Jurke: Harmonikaš koji je kafanske priče, Srem i život pretvorio u knjige
Lokomotiva preko Dunava – poduhvat koji danas zvuči neverovatno
Jedan od najzanimljivijih detalja iz istorije sremske železnice vezan je upravo za period kada u Sremu nije bilo nijedne lokomotive.
Pošto most preko Dunava nije postojao, železničari su morali da pronađu nesvakidašnje rešenje. Lokomotiva je prebačena preko Dunava pomoću šlepa, a iskrcana je u Ledincima. Pre toga izgrađena je posebna pruga koja je omogućila spuštanje lokomotive do same obale reke.
Zahvaljujući tom poduhvatu ponovo je uspostavljen železnički saobraćaj na pravcima Petrovaradin – Čortanovački tunel i Petrovaradin – Beočin.
Problem nije bio samo nedostatak lokomotive. U Sremu tada nije bilo ni putničkih vagona, pa su jedna četvoroosovinska putnička kola dopremljena kod Dumbova i odmah uključena u saobraćaj na pruzi Petrovaradin – Beočin.
Ubrzo je nastavljena izgradnja pruge prema Šidu i dalje ka Hrvatskoj, čime je čitav prostor Srema povezan železničkom mrežom.
Prva elektrifikacija u Srbiji počela je upravo u Sremu
Malo poznata činjenica jeste da je početak modernizacije železnice u Srbiji krenuo upravo iz Srema.
U periodu od 1961. do 1980. godine železnica prolazi kroz veliku modernizaciju. U saobraćaj se uvode dizel lokomotive američke proizvodnje, među železničarima poznate pod nadimkom „Kenedi“, koje se i danas smatraju jednim od najuspešnijih modela koji su saobraćali ovim prostorima.
Paralelno sa uvođenjem dizel vuče počele su pripreme za elektrifikaciju železničke mreže. Radovi su započeti 1967. godine, a prvi koraci učinjeni su upravo na sremskim prugama.
Prvi radovi izvođeni su na deonici između Šida i Kukujevaca, dok je među prvim elektrificiranim prugama u Srbiji bila deonica od Tovarnika do Sremske Mitrovice. Elektrifikacija je omogućila znatno brži i efikasniji železnički saobraćaj i predstavljala je prekretnicu u razvoju domaće železnice.
Stanica stara 81 godinu
Iako železnica u Sremskoj Mitrovici postoji od 1883. godine, sadašnja stanična zgrada podignuta je nakon Drugog svetskog rata.
Otvorena je 1. novembra 1945. godine, na prvu godišnjicu oslobođenja Sremske Mitrovice. Projektovao ju je poznati novosadski arhitekta Gojko Todić, a zbog svog istorijskog i arhitektonskog značaja stanica je 1979. godine proglašena spomenikom kulture.
Zgrada je decenijama ostala jedan od simbola grada, a posebno je zanimljivo što se smatra prvom javnom građevinom izgrađenom u oslobođenoj Jugoslaviji nakon Drugog svetskog rata.
Železnička stanica u Sremskoj Mitrovici obnovljena je 2019. godine, ali je zadržala svoj prepoznatljiv izgled i istorijski značaj.
Više od stanice
Za mnoge Mitrovčane železnička stanica nije samo mesto sa kojeg polaze vozovi. Ona je deo ličnih uspomena, mesto prvih odlazaka na školovanje, vojnog roka, putovanja i povrataka kući.
Pogledajte kako je pre četiri godine izgledala čuvena Ulica platana i saznajte zanimljivu priču o železnici koja je pre 143 godine promenila Sremsku Mitrovicu.
