Od Rumunije, preko Rusije, Sibira, Mandžurije i Japana, do Solunskog fronta – put dug oko 27.000 kilometara prešao je srpski dobrovoljac Ilija Ilić kako bi se tokom Prvog svetskog rata pridružio srpskoj vojsci. Više od jednog veka kasnije, njegovu gotovo zaboravljenu životnu priču sačuvao je praunuk Miodrag B. Ilić, autor knjige „Hodočašće Ilije Ilića“, koja je početkom novembra predstavljena u Poljskoj.
U Centralnom muzeju ratnih zarobljenika u poljskom mestu Lambinovice (Łambinowice), 4. novembra 2026. godine, održano je muzejsko veče posvećeno neobičnoj sudbini srpskog dobrovoljca iz Prvog svetskog rata.
Posetioci su imali priliku da čuju priču o čoveku koji je, uprkos udaljenosti, ratnim okolnostima i gotovo nepremostivim preprekama, odlučio da se vrati u borbu za svoju otadžbinu.
Priču je predstavio Miodrag B. Ilić, praunuk Ilije Ilića, koji je porodična sećanja i sačuvane dokumente pretočio u knjigu „Hodočašće Ilije Ilića“.
Od pečalbara u Rumuniji do dobrovoljca na Solunskom frontu
Ilija Ilić poticao je iz Stare Srbije, sa prostora današnje Severne Makedonije. Početak Prvog svetskog rata zatekao ga je na privremenom radu u Rumuniji.
Kada je rat počeo, odlučio je da se pridruži srpskoj vojsci. Međutim, zbog ratnih okolnosti i zatvorenih puteva nije mogao da se vrati u Srbiju najkraćom rutom.
Umesto odustajanja, krenuo je na put koji će ga odvesti preko ogromnih prostranstava tadašnje Rusije, južnog Sibira, Mandžurije i Japana.
Njegovo putovanje nastavljeno je preko mora i okeana, sve do dolaska na Solunski front, gde je konačno ostvario cilj i priključio se srpskoj vojsci.
Prema porodičnoj priči, Ilija je tokom ovog poduhvata prešao približno 27.000 kilometara, putujući kroz tri kontinenta i suočavajući se sa glađu, nedostatkom novca, neizvesnošću i opasnostima koje je donosilo ratno vreme.
Njegova odlučnost da stigne do srpske vojske postala je središnja tema knjige koju je napisao njegov praunuk.
Porodična priča koja nije smela da bude zaboravljena
Više od jednog veka kasnije, Miodrag B. Ilić odlučio je da prikupi sačuvane tragove o životu svog pradede i poveže ih u celovitu priču.
Podsticaj za pisanje knjige bio je i stari novinski članak iz 1941. godine, sačuvan u porodičnoj arhivi.
Tako je nastalo „Hodočašće Ilije Ilića“, delo koje prati ne samo neobično putovanje jednog dobrovoljca već i njegovu upornost, privrženost otadžbini i spremnost da podnese velika odricanja.
Tokom predstavljanja knjige u Poljskoj, Miodrag B. Ilić govorio je o porodičnim sećanjima, događajima koji su obeležili Ilijin život i okolnostima u kojima je uspeo da ostvari svoju nameru.
Kako je saopštio Centralni muzej ratnih zarobljenika, priča je izazvala veliko interesovanje prisutnih i brojna pitanja.
Istorijski uvod održao je Pjotr Stanek (Piotr Stanek), koji je publici približio okolnosti Prvog svetskog rata, dok je u prevođenju izlaganja pomogao Marko Radović.
Zašto je priča o srpskom dobrovoljcu predstavljena baš u Lambinovicama?
Poljsko mesto Lambinovice zauzima posebno mesto u istoriji ratnog zarobljeništva. Na tom području nalazili su se vojni logori, a danas se tamo čuvaju uspomene na zarobljenike i stradale vojnike iz različitih istorijskih perioda.
Među njima su i srpski vojnici koji su tokom Prvog svetskog rata završili u zarobljeništvu, daleko od svoje otadžbine.
Zbog toga je predstavljanje knjige o Iliji Iliću imalo i širi značaj – podsetilo je na sudbine Srba koji su tokom Velikog rata prolazili kroz daleke zemlje, ratne frontove i zarobljeničke logore.
Susret je bio prilika da se govori i o očuvanju sećanja na srpske vojnike sahranjene na groblju u Lambinovicama.
Nastavlja se obnova krstova na grobovima srpskih zarobljenika
Na završetku muzejskog susreta predstavljene su i informacije o radovima na očuvanju grobova srpskih ratnih zarobljenika iz Prvog svetskog rata.
Predstavnici udruženja koje sarađuje sa Centralnim muzejem ratnih zarobljenika govorili su o ovogodišnjoj konzervaciji nadgrobnih krstova, kao i o planovima za nastavak tih aktivnosti.
Prema informacijama muzeja, radovi se finansiraju i sredstvima koja prikuplja srpska zajednica, čime se nastoji da uspomena na stradale vojnike bude sačuvana za buduće generacije.
Na skupu je učestvovao i Ranko Tomović, počasni konzul Srbije, koji je zajedno sa predstavnicima udruženja govorio o daljim planovima očuvanja srpskih vojničkih grobova.
Organizatori su posebno zahvalili Srbima koji žive i rade u Poljskoj i koji su prisustvom podržali događaj.
Knjiga koja povezuje porodično sećanje i istoriju
Predstavljanje knjige „Hodočašće Ilije Ilića“ organizovano je uz učešće Centralnog muzeja ratnih zarobljenika, udruženja prijatelja muzeja i Fondacije Radović, pod počasnim pokroviteljstvom predstavnika lokalne samouprave Lambinovica.
Za Miodraga B. Ilića ovaj događaj predstavlja još jednu priliku da priča o njegovom pradedi dopre do novih čitalaca i publike izvan Srbije.
Ali značaj knjige prevazilazi jednu porodičnu istoriju.
Sudbina Ilije Ilića podseća na brojne ljude čija se imena retko nalaze u velikim istorijskim pregledima, iako su njihove lične odluke, žrtve i podvizi bili deo događaja koji su obeležili čitavu jednu epohu.
Ilija Ilić prešao je hiljade kilometara da bi stigao do srpske vojske. Njegov praunuk je, više od jednog veka kasnije, prešao drugačiji put – kroz porodična sećanja i istorijske tragove – kako ta priča ne bi ostala zaboravljena.
Izvori: saopštenje povodom predstavljanja knjige „Hodočašće Ilije Ilića“; Centralni muzej ratnih zarobljenika u Lambinovicama, Poljska.
Ilija Ilić bio je Srbin poreklom iz Stare Srbije, sa prostora današnje Severne Makedonije, koji je tokom Prvog svetskog rata odlučio da se priključi srpskoj vojsci.
Kada je 1914. godine počeo rat, nalazio se na privremenom radu u Rumuniji. Želeo je da se bori za Srbiju, ali zbog ratnih okolnosti nije mogao da stigne direktno do srpskog fronta.
Prema porodičnom predanju koje je sačuvao njegov praunuk, krenuo je na izuzetno dugo putovanje preko carske Rusije, Sibira, Mandžurije i Japana, da bi konačno stigao do srpske vojske na Solunskom frontu.
Njegovu životnu priču istražio je i opisao praunuk Miodrag B. Ilić u knjizi „Hodočašće Ilije Ilića“, predstavljenoj 4. novembra 2026. u Poljskoj.
