Srpska pravoslavna crkva i vernici danas, 22. oktobra, obeležavaju praznik Svetog Stefana Srpskog Slepog, sina despota Đurđa Brankovića. Njegova životna priča obeležena je velikim stradanjem, gubitkom vida, progonstvom i siromaštvom, ali je njegovo ime ostalo duboko povezano sa Sremom. Njegove mošti prenete su u Kupinovo još u 15. veku, a deo se i danas čuva u manastiru Krušedol na Fruškoj gori.
Sveti Stefan Slepi bio je jedan od poslednjih srpskih srednjovekovnih vladara iz dinastije Branković. Iako je ostao bez vida još kao mlad čovek, kratko je upravljao Srbijom, a njegov život nakon gubitka vlasti protekao je u izgnanstvu.
Oslepljen po naredbi osmanskog sultana
Stefan Branković bio je sin despota Đurđa Brankovića i Jerine Branković. Zajedno sa bratom Grgurom oslepljen je 1441. godine, po naredbi osmanskog sultana Murata II.
Uprkos tome, nakon smrti brata Lazara i političkih previranja u Srbiji, Stefan je 1458. godine postao despot.
Njegova vladavina trajala je kratko. Već 1459. godine izgubio je vlast i bio primoran da napusti Srbiju.
Nakon izgnanstva boravio je u više krajeva, a potom se nastanio na području današnje Albanije, gde je živeo sa suprugom Angelinom i decom.
Preminuo je 1476. godine.
Kako su njegove mošti stigle u Kupinovo?
Veza Svetog Stefana Slepog sa Sremom počinje deset godina nakon njegove smrti.
Njegova supruga Angelina Branković, zajedno sa sinovima Đorđem i Jovanom, prenela je njegove mošti u Kupinovo 15. februara 1486. godine.
Mošti su položene u Crkvu Svetog Luke, jednu od najznačajnijih srednjovekovnih svetinja u ovom delu Srema.
Upravo je Kupinovo, odnosno srednjovekovni Kupinik, postalo važno uporište poslednjih srpskih despota iz porodice Branković.
Stefanovi sinovi Đorđe i Jovan kasnije su nosili despotsku titulu, a porodica Branković ostavila je snažan trag u duhovnoj i kulturnoj istoriji Srema.
Šta se danas čuva u manastiru Krušedol?
Mošti Svetog Stefana Slepog kasnije su prenete u manastir Krušedol, jednu od najpoznatijih fruškogorskih svetinja.
Međutim, tokom osmanskog napada 1716. godine manastir je stradao, a najveći deo moštiju svetih Brankovića bio je uništen u požaru.
Prema crkvenim izvorima, među sačuvanim ostacima nalazi se i deo stopala Svetog Stefana Slepog, koji se čuva u Krušedolu.
Zbog toga ovaj manastir ima poseban značaj za poštovanje svetih Brankovića i predstavlja mesto na kojem se prepliću istorija srpske srednjovekovne države i pravoslavna tradicija.
Svetitelj koji se posebno poštuje u Sremu
U crkvenom predanju Sveti Stefan Slepi ostao je upamćen kao vladar koji je, uprkos teškim životnim iskušenjima, sačuvao veru.
Prema žitiju, nakon njegove smrti telo je pronađeno netruležno, a za njegove mošti vezuju se predanja o isceljenjima.
Ova svedočenja pripadaju crkvenoj tradiciji i predstavljaju važan deo njegovog poštovanja među vernicima.
Sveti Stefan Slepi posebno je značajan za istoriju Kupinova i manastira Krušedol, ali i za razumevanje uloge porodice Branković u očuvanju srpske duhovne i kulturne baštine nakon pada srednjovekovne države.
Šta se radi na današnji praznik?
Srpska pravoslavna crkva Svetog Stefana Slepog proslavlja 22. oktobra, odnosno 9. oktobra po julijanskom kalendaru.
Vernici ovaj dan mogu obeležiti molitvom, odlaskom na bogosluženje i sećanjem na život svetitelja.
Za ovaj praznik nisu ustanovljene posebne opšteprihvaćene narodne zabrane rada ili kućnih poslova.
Istog dana Crkva obeležava i Svetog apostola Jakova Alfejevog, jednog od dvanaestorice Hristovih apostola.
Priča o Svetom Stefanu Slepom istovremeno je i priča o istoriji Srema – od srednjovekovnog Kupinika do manastira Krušedol, u kojem se i danas čuva uspomena na poslednje srpske despote.
