Sremska Mitrovica- U Muzeju Srema danas je održana konferencija za medije, na kojoj je javnost obaveštena o novim ekskluzivnim nalazima carske skulpture od porfira, sa kompleksa Carske palate, koji su pronađeni na sistematskim arheološkim iskopavanjima u ovogodišnjoj kampanji.

Konferenciji su, pored predstavnika Muzeja Srema, prisustvovali naučni rukovodilac projekta je dr Ivana Popović, naučni savetnik Arheološkog instituta i dr Stefan Pop-Lazić, naučni saradnik Arheološkog instituta.

Arheološka iskopavanja se odvijaju u organizaciji Arheološkog instituta iz Beograda u saradnji sa Muzejom Srema iz Sremske Mitrovice.

Ovogodišnja kampanja arheoloških istraživanja severnog dela kompleksa Carske palate Sirmijuma (lokalitet 85)  je započela 13. oktobra i planirano je da traje četiti nedelje.

Na zapadnom delu istraživanog sektora registrovano je više od 20 grobova iz srednjevekovnog perioda.
Antropološka analiza osteološkog materijala, koja je u toku, pokazala je da je reč skeletima odraslih ljudi i dece, koji su bili slobodno ukopani u zemlju, bez grobnih konstrukcija. Osim jednog mađarskog novca, drugih grobnih priloga nije bilo. U istočnom delu istraživanog sektora nastavljeni su radovi započeti tokom kampanja 2011-2013.godine.

Već tada je konstatovan pod objekta iz kasnoantičkog perioda, ispod koga je registrovan debeo sloj šuta, pomešanog sa fragmentima fresaka, opekom, delovima mermernih kapitela i drugih arhitektonskih ukrasa. Ispod tog sloja nađeno je više fragmenata kamena purpurne boje-porfira.

Oni pripadaju delovim skulpturalne kompozicije, od koje su prethodnih godina nađeni delovi glave i tela. Mora se naglasiti da su od porfira, kamena koji se eksploatisao samo u Egiptu, izrađivane samo figure careva. Taj običaj uveo je Dioklecijan kada je, 293. godine uspostavio novi sistem vladavine Rimskim carstvom.
To je tetrarhija, vladavina četiri cara-dva avgusta i dva cezara, koji su, po novouspostavljenom ideološkom principu, bili zemaljski zastupnici Jupitera i Herkula. Porfir, purpurni kamen, u kojem su izrađivane njihove predstave, trebalo je da simboliše njihovu snagu i apsolutnu moć.

Tokom ovogodišnjih arheoloških istraživanja otkriveno je 30-tak fragtmenata porfira na istom delu terena, na kome je već uočena koncentracija ovih nalaza.
Ono što predstavlja zaista ekskluzivne nalaze su delovi glave, lice, deo lobanje, uho, i bogato naboranog ogrtača. Sklapanjem ovih delova sa onim sa ranijih iskopavanja, postalo je jasno da je reč o najmanje dve glave, odnosno figure najmanje dva cara.

Naime, carevi su se u ovom periodu retko predstavljali pojedinačno, a mnogo češće u grupama od dva ili sva četiri cara (najpoznatije kompozicije četiri tetrarhijska cara čuvaju se u Veneciji i Vatikanu). S obzirom da je tokom ovogodišnjih iskopavanja severnog dela palatijalnog kompleksa Sirmijuma otkrivena delimično sačuvana elipsoidna baza od porfira, delovi najmanje dve glve i više desetine fragmenata tela, jasno je da je reč o figuralnoj kompoziciji od porfira koja prikazuje dva ili četiri cara. S obzirom na istorijske okolnosti to mogu biti Dioklecijan i Galerije koji su na samom početku IV veka, polazeći iz Sirmijuma, potukli Sarmate koji su preko Dunava upadali nateritoriju Carstva. Porfirna kompozicija ova dva cara-savladara veličala bi trijumf nad varvarima. Postoji mogućnost da skulpture predstavljaju i Licinija i Konstantina iz doba njihove zajedničke vladavine i dobrih odnosa u periodu od 313.do 315. godine.

Kako su se u skladu sa tetrarhijskom ideologijom carevi predstavljali na istovetan način, sa naglašenim očima i tvrdim crtama lica, identifikacija inače veome retkih skulptura od porfira je moguća samo posrednim putem. Carevi sa početka IV veka, sve do Konstantina, bili su veliki progonitelji hrišćana koji su, kasnije, zbog toga temeljno uništavali njihove statue. Nalazi ovih figura su izuzetno retki, a delovi porfirne kompozicije iz carske palate Sirmijuma potvrđuju da je ovaj grad tokom kasne antike imao izuzetan značaj i da su se u njemu dogodili ključni događaji za istoriju Rimskog carstva. Nalazi porfirne kompozicije, baza velikih stubova toloidne građevine (hrama?) potvrđuju da su Sirmijumu carevi pridavali veliki značaj i pre Konstantina, koji je ovde od 320. do 325. godine imao zvaničnu rezidenciju.