Dva usklađivanja penzija godišnje, dodatnih pet odsto za korisnike najnižih penzija, ublažavanje penala za prevremeno penzionisanje i doplata do 15 odsto penzije preminulog supružnika – deo su programa Studentske liste. Šta bi ove mere konkretno značile za penzionere u Srbiji i po čemu se razlikuju od prava koja već postoje?
Studentska lista predstavila je u okviru programa „Rad i socijalna pitanja“ predloge koji se odnose na penzijski sistem, materijalni položaj starijih građana i prava osoba koje nisu ostvarile dovoljan radni staž.
Ozon je uporedio predložene mere sa važećim Zakonom o penzijskom i invalidskom osiguranju i pravilima Republičkog fonda PIO.
Važno je naglasiti da je reč o programskim predlozima, a ne o usvojenim zakonskim izmenama. Nijedna od navedenih novih mera trenutno ne predstavlja pravo koje penzioneri mogu da ostvare na osnovu ovog programa.
Penzije dva puta godišnje – da li bi povećanja bila veća?
Šta važi sada?
Prema članu 80 Zakona o penzijskom i invalidskom osiguranju, redovno usklađivanje penzija obavlja se jednom godišnje, počev od penzije za decembar.
Visina usklađivanja zavisi od kretanja prosečnih zarada, potrošačkih cena i učešća rashoda za penzije u bruto domaćem proizvodu.
Zakonom je predviđeno da se, u zavisnosti od tog učešća, usklađivanje vrši prema rastu zarada, prema kombinaciji rasta zarada i potrošačkih cena u odnosu 50 prema 50 ili prema rastu potrošačkih cena.
Šta predlaže Studentska lista?
Predviđena su dva usklađivanja penzija godišnje, kako bi primanja penzionera brže pratila rast cena i zarada.
Međutim, program ne precizira novu formulu obračuna, niti procente usklađivanja.
Zbog toga dva povećanja tokom godine ne moraju automatski značiti da bi ukupan godišnji rast penzija bio veći nego prema sadašnjem sistemu.
Najniže penzije – dodatnih pet odsto
Šta važi sada?
Zakonom o PIO utvrđeni su najniži iznosi penzija, uz razlike između kategorija osiguranika.
Najniže penzije usklađuju se prema važećim zakonskim pravilima.
Šta predlaže Studentska lista?
Program predviđa da korisnici najnižih penzija dobiju dodatnih pet odsto iznad redovnog usklađivanja.
To bi značilo posebno povećanje za penzionere sa najnižim primanjima, nezavisno od redovnog usklađivanja koje bi važilo i za ostale korisnike.
Ipak, način obračuna dodatnih pet odsto nije detaljno razrađen, pa se za sada ne može precizno izračunati koliko bi iznosila svaka pojedinačna penzija.
Posle smrti supružnika – doplata do 15 odsto njegove penzije
Šta važi sada?
Prema Zakonu o PIO, nakon smrti supružnika može se ostvariti pravo na porodičnu penziju, ukoliko su ispunjeni zakonski uslovi.
Porodična penzija za jednog korisnika po pravilu iznosi 70 odsto penzije preminulog osiguranika ili korisnika penzije, odnosno penzije koja bi mu pripadala.
Međutim, osoba koja već prima sopstvenu penziju i stekne pravo na porodičnu penziju po pravilu mora da izabere koju će koristiti. Ne može istovremeno primati obe penzije u punom iznosu.
Šta predlaže Studentska lista?
Program predviđa ciljanu doplatu do 15 odsto penzije preminulog supružnika.
Na primer, ako je preminuli supružnik primao 50.000 dinara, 15 odsto te penzije iznosi 7.500 dinara.
Ipak, to ne znači da bi svaki preživeli supružnik automatski dobio dodatnih 7.500 dinara. Program govori o ciljanoj doplati do 15 odsto, ali ne precizira sve uslove za ostvarivanje prava, niti kriterijume prema kojima bi se određivala visina doplate.
Zato se za sada ne može pouzdano izračunati koliko bi pojedinačni korisnici dobijali.
Porodične penzije ispod minimuma – dodatna zaštita
Šta važi sada?
Zakon o PIO već uređuje najniži osnov za određivanje porodične penzije. Međutim, najniži osnov za njen obračun nije isto što i garantovani najniži iznos starosne penzije.
Zbog toga visina porodične penzije zavisi od zakonskih pravila i broja korisnika koji ostvaruju pravo.
Šta predlaže Studentska lista?
Programom je predviđeno dopunjavanje porodičnih penzija koje su ispod odgovarajućeg zakonskog minimuma.
Ipak, nije detaljno objašnjeno kako bi se to dopunjavanje obračunavalo u odnosu na postojeće odredbe Zakona o PIO, niti na koje bi se sve korisnike odnosilo.
Prevremena penzija – ukidanje trajnih penala
Šta važi sada?
U Srbiji tokom 2026. godine pravo na prevremenu starosnu penziju mogu da ostvare muškarci i žene koji imaju najmanje 60 godina života i 40 godina staža osiguranja.
Međutim, prevremeni odlazak u penziju podrazumeva trajno umanjenje primanja.
Penzija se umanjuje za 0,34 odsto za svaki mesec koji nedostaje do propisane starosne granice, a maksimalno umanjenje iznosi 20,4 odsto.
U 2026. godini umanjenje se kod muškaraca računa do 65. godine, a kod žena do 64. godine života. Za osiguranike sa stažom osiguranja koji se računa sa uvećanim trajanjem postoje posebna pravila.
Prema sadašnjim propisima, umanjenje je trajno i ne ukida se automatski kada penzioner kasnije navrši godine za redovnu starosnu penziju.
Šta predlaže Studentska lista?
Predviđeno je ublažavanje penala prema dužini efektivnog staža:
- Za korisnike sa najmanje 42 godine efektivnog staža, penali bi bili ukinuti nakon navršene 65. godine života.
- Za korisnike sa najmanje 40, a manje od 42 godine efektivnog staža, penali bi bili prepolovljeni nakon 65. godine, a potpuno ukinuti nakon navršene 70. godine života.
Program predviđa postepenu primenu novih pravila, kako na buduće, tako i na postojeće korisnike prevremenih penzija.
Ovo bi bila značajna promena za građane koji su ostvarili dug radni staž, ali su zbog odlaska u prevremenu penziju dobili trajno umanjena primanja.
Socijalna penzija za građane starije od 65 godina
Šta važi sada?
U Srbiji se redovna starosna penzija ne ostvaruje samo na osnovu godina života.
U 2026. godini muškarci mogu ostvariti pravo na starosnu penziju sa 65 godina života i najmanje 15 godina staža osiguranja, a žene sa 64 godine života i najmanje 15 godina staža osiguranja.
Pravo na starosnu penziju može se ostvariti i sa 45 godina staža osiguranja, bez obzira na godine života.
Osobe koje nemaju dovoljno staža ne mogu ostvariti redovnu starosnu penziju samo zato što su navršile 65 godina.
One mogu ostvarivati određena prava iz sistema socijalne zaštite ukoliko ispunjavaju propisane uslove, ali to nije isto što i penzija.
Šta predlaže Studentska lista?
Predviđeno je uvođenje socijalne penzije za osobe starije od 65 godina koje nemaju dovoljno staža ili nisu ostvarile penzijsko pravo.
Prema programu, puni iznos socijalne penzije odgovarao bi najnižem iznosu poljoprivredne penzije.
Takva mera bila bi posebno značajna za starije građane koji tokom života nisu uspeli da ostvare dovoljan staž osiguranja.
Međutim, program ne precizira sve uslove za ostvarivanje socijalne penzije, uključujući eventualna ograničenja prema prihodima i imovinskom stanju.
Roditelji i negovatelji – do pet godina penzijskog staža
Šta važi sada?
Briga o detetu ili odraslom članu porodice kojem je potrebna dugotrajna nega ne znači automatski sticanje penzijskog staža.
Postoje posebna zakonska prava i izuzeci, ali ne i opšte pravo da se svakom porodičnom negovatelju prizna staž samo na osnovu pružanja nege.
Šta predlaže Studentska lista?
Program predviđa da država iz budžeta uplaćuje doprinose roditeljima i negovateljima koji intenzivno brinu o detetu ili odraslom članu porodice zavisnom od tuđe nege.
Predloženo je priznavanje do pet godina staža tokom radnog veka.
Ova mera mogla bi da pomogne osobama koje su zbog dugotrajne brige o članu porodice morale da prekinu zaposlenje ili nisu mogle redovno da rade.
Poljoprivredne penzije – otpis kamata i rešavanje dugova
Šta važi sada?
Poljoprivrednici koji podležu obaveznom penzijskom osiguranju dužni su da plaćaju doprinose prema važećim propisima.
Neuplaćeni doprinosi mogu uticati na priznavanje pojedinih perioda staža osiguranja, a time i na ispunjavanje uslova za ostvarivanje prava na penziju ili njen obračun.
Šta predlaže Studentska lista?
Program predviđa reviziju dugovanja poljoprivrednika i otpis zateznih kamata.
Za rešavanje glavnice duga predloženo je nekoliko mogućnosti: dugoročna otplata, dobrovoljni otkup nedostajućeg staža ili delimičan otpis duga uz odricanje od odgovarajućeg nepriznatog staža.
Malim tržišnim gazdinstvima bila bi obezbeđena subvencionisana osnovica za obračun doprinosa, dok bi gazdinstva sa niskim prihodima i nekomercijalna gazdinstva bila obuhvaćena sistemom socijalnih penzija.
Ipak, uslovi i način sprovođenja ovih mera morali bi dodatno da budu uređeni zakonom.
Posebna pomoć materijalno ugroženim penzionerima
Studentska lista predviđa i direktno finansiranje ciljane podrške materijalno ugroženim penzionerima.
Međutim, program ne navodi konkretan iznos pomoći, broj korisnika koji bi je ostvarivali niti način i učestalost isplate.
Zbog toga se ne može zaključiti da li bi ova podrška podrazumevala jednokratna ili redovna novčana davanja.
Ko bi imao najviše koristi od predloženih promena?
Prema predstavljenom programu, najznačajnije promene odnosile bi se na korisnike najnižih penzija, pojedine korisnike porodičnih penzija, građane starije od 65 godina bez ostvarenog penzijskog prava i penzionere kojima se primanja trajno umanjuju zbog prevremenog penzionisanja.
Međutim, iako su pojedine mere konkretno definisane, za potpunu procenu njihovih efekata nedostaju detaljniji finansijski proračuni.
Nije precizirano koliko bi uvođenje novih prava i povećanje postojećih davanja koštalo državni budžet i sistem penzijskog osiguranja, iz kojih izvora bi se mere finansirale i u kom roku bi bile sprovedene.
Najvažnije je da predložene promene trenutno nisu na snazi. Penzioneri i dalje ostvaruju prava prema važećem Zakonu o penzijskom i invalidskom osiguranju, dok bi realizacija najavljenih mera zahtevala odgovarajuće zakonske izmene i obezbeđivanje sredstava.
Tekst je pripremljen na osnovu originalnog programa Studentske liste „Studenti pobeđuju“, u oblasti „Rad i socijalna pitanja“, važećeg Zakona o penzijskom i invalidskom osiguranju i informacija Republičkog fonda PIO.
Izvori
Studentska lista – originalni program, Rad i socijalna pitanja
Zakon o penzijskom i invalidskom osiguranju
Fond PIO – zvanični uslovi za penzionisanje u 2026. godini
